ขนมจำพวกฝอยทอง ทองหยิบ ทองหยอด บ้าบิ่น เป็นขนมที่รู้จักกันทั่วไป และมีขายอยู่ในท้องตลาดมาช้านาน จนใคร ๆ ก็พากันนึกว่าขนมเหล่านี้เป็นขนมไทยขนานแท้ ทั้งที่ความจริงแล้วต้นตำรับมาจากชาวโปรตุเกสที่อยู่ในเมืองไทยมาช้านานตั้งแต่ครั้งตั้งกรุงธนบุรี
ขนมอีกชนิดหนึ่งที่ยังมีการตกทอดมาจนถึงปัจจุบัน แต่อาจจะไม่เป็นที่แพร่หลายเท่าขนมนี้มีชื่อเรียกว่า ขนมฝรั่งกุฎีจีน เพราะมีแหล่งผลิตให้ซื้อกินได้ที่ซอยกุฎีจีนเท่านั้น
ซอยกุฎีจีนเป็นที่อยู่ของชุมชนอันเก่าแก่อีกย่านหนึ่งของฝั่งธนบุรี คนที่อยู่ในชุมชนส่วนใหญ่จะนับถือศาสนาคริสต์ เพราะเมื่อครั้งที่พระเจ้าตากสินทรงกอบกู้เอกราชจากการที่พม่าตีกรุงศรีอยุธยาแตกเป็นครั้งที่สอง พระองค์ได้ตั้งราชธานีใหม่อยู่ที่ธนบุรี ได้มีคริสตังที่เป็นฝรั่งเชื้อสายโปรตุเกสจำนวนหนึ่งอพยพตามพระองค์มาด้วย พระเจ้าตากสินจึงได้พระราชทานที่ดินส่วนทางด้านทิศใต้ของคลองกุฎีจีนให้เป็นที่ตั้งของชุมชนชาวคริสตัง ซึ่งกลายมาเป็นชุมชนซอยกุฎีจีนในปัจจุบัน
การเดินทางไปยังซอยกุฎีจีนไปได้ทั้งทางรถและทางเรือ เพราะพื้นที่ด้านหนึ่งอยู่ติดริมแม่น้ำเจ้าพระยาตรงข้ามกันกับปากคลองตลาดของฝั่งกรุงเทพฯพอดี หากไปทางเรือจะขึ้นเรือข้ามแม่น้ำเจ้าพระยาได้ที่ท่าน้ำปากคลองตลาดด้านที่อยู่ติดกับท่าน้ำข้างโรงเรียนราชินี ลงเรือข้ามฟากที่เขียนไว้ว่าไปท่าน้ำวัดซางตาครู้ส
หากไปทางรถ จะเข้าได้ทั้งทางถนนเทศบาลสาย ๑ ถนนเทศบาลสาย ๒ หรือเข้าทางซอยอิสระภาพ ๒๐ ก็ได้ โดยสามารถเดินทะลุไปในชุมชนกุฏีจีนได้หลายทาง แต่ปากซอยจะอยู่ด้านถนนเทศบาลสาย ๑ มีโรงเรียนซางตาครู้สคอนแวนด์ให้เป็นที่สังเกต
เหตุที่มาของชื่อกุฎีจีนนั้น สมเด็จฯ กามพระยาดำรงราชานุภาพทรงวินิจฉัยว่า กุฏีจีนน่าจะหมายถึงศาลเจ้าขนาดใหญ่ที่อยู่ตรงคลองกุฎีจีน (ปัจจุบันคือศาลเจ้าแม่กวนอิม) ซึ่งชาวจีนเป็นผู้สร้างมาแต่ก่อนขุดคลองลัดบางกอก คำว่ากุฎีจีนจึงเป็นคำเรียกติดปากมาแต่เดิม
ชาวคริสต์ที่ตั้งบ้านเรือนอยู่ในซอยกุฎีจีนแต่แรกเริ่มเป็นชาวคริสต์โปรตุเกส ต่อมาจึงมีชาวคริสต์สัญชาติอื่น ๆ เข้าไปอยู่รวมกลุ่มด้วย อย่างเช่น ชาวคริสต์ที่อพยพตามบาทหลวงเกอร์ยาคอเบกลับจากเขมรในปี พ.ศ. ๒๓๑๒ ชาวคริสต์เชื้อสายญวนที่ย้ายมาจากเมืองจันทบุรีช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่สอง หรือชาวคริสต์เชื้อสายคนจีนจากสิงคโปร์ก็ยังมี
นอกจากนั้นก็ยังมีฝรั่งชาติต่าง ๆ ที่เข้าไปอยู่ในชุมชนกุฎีจีน โดยมีหลักฐานว่าเมื่อปี พ.ศ. ๒๓๖๙ นายโรเบอตฮันเตอ หรือที่คนไทยเรียกว่านายหันแตร ได้ตั้งห้างร้านชื่อ "ห้างมอร์แกนและหันเตอร์" ขึ้นที่นี่ และยังมีหลักฐานปรากฎแน่นอนว่าพระสังฆราชองค์หนึ่งชื่อ คาร์โนลด์ ได้ตั้งโรงพิมพ์ขึ้นที่วัดซางตาครู้ส ซึ่งเป็นวัดที่อยู่ในชุมชนกุฎีจีน โดยพิมพ์หนังสือฉบับหนึ่ง บนหน้าปกบรรยายไว้ว่า

"คำสอนคฤสตังพิมพ์ขึ้นในวัดซางตาครู้ส ณ บางกอกศักราชแด่ไถชาติมนุษย์ ๑๗๖๙" (พ.ศ. ๒๓๓๙) ซึ่งน่าจะนับได้ว่าโรงพิมพ์แห่งแรกในสมัยกรุงธนบุรีตั้งอยู่ในซอยกุฏีจีนนี่เอง
ถึงแม้ชุมชนกุฎีจีนจะประกอบไปด้วยผู้คนหลากหลายเชื้อชาติ แต่คนส่วนใหญ่ก็นับถือศาสนาคริสต์นิกายโรมันคาทอลิค มีโบสถ์หรือที่เรียกรวมกันว่าวัดซางตาครู้สเป็นศูนย์รวมจิตใจ
ตามประวัติของโบสถ์ซางตาครู้ส โบสถ์หลังที่ยืนสภาพอยู่ในปัจจุบันนี้ได้สร้างขึ้นเป็นหลังที่สาม เมื่อปี ค.ศ. ๑๙๑๖ หรือ พ.ศ. ๒๔๕๙ โดยมีคุณพ่อคูเลียลโมกิ้น ดากรู้ส เป็นคุณพ่อปลัดหรือเจ้าอาวาสปกครอง นับอายุของโบสถ์ได้ ๗๙ ปีแล้ว หลังแรกสร้างโดย ฯพณฯ ปาเลอกัวกับคุณพ่อกอร์ เมื่อปี ค.ศ. ๑๗๖๙ (พ.ศ. ๒๓๑๒) ถ้านับรวมตั้งแต่แรกตั้งวัดก็จะได้อายุรวมกันถึง ๒๒๖ ปี ฯพณฯ กับคุณพ่อกอร์ได้ให้ชื่อโบสถ์นี้ว่าซางตาครู้ส (Santa Curz) ซึ่งเป็นภาษาโปรตุเกส แปลว่า "กางเขนศักดิ์สิทธิ์"
ปัจจุบันสภาพชุมชนภายในซอยกุฎีจีนค่อนข้างจะหนาแน่น แต่ผู้ที่อาศัยอยู่ในซอยก็ยังมีความสนิมสนมกลมเกลียว ทั้งจากการที่มีสิ่งยึดเหนี่ยวจิตใจอยู่ที่โบสถ์ซางตาครู้ส ซึ่งจะร่วมกันทำพิธีมิสซาทั้งเช้าเย็น และยังมีการจัดตั้งกลุ่มในชุมชนขึ้นเมื่อวันที่ ๒๕ กันยายน ๒๕๓๓ โดยมีที่ทำการอยู่ภายในซอยเป็นอาคารสามชั้นที่ให้ชื่อว่าศาลาศานติสุข เป็นกลุ่มที่จัดตั้งเพื่อบำเพ็ญประโยชน์และดูแลสมาชิกที่อยู่ในชุมชนในหลาย ๆ เรื่อง ชุมชนจะมีการเลือกตั้งคณะกรรมการขึ้น วาระการทำงานคราวละ ๒ ปี
ด้วยเหตุที่เริ่มมีคนจากนอกชุมชนเข้ามาอาศัยอยู่ในพื้นที่มากขึ้น แต่คนเหล่านี้จะไม่ได้กรรมสิทธิ์ในที่ดิน เพราะเป็นพระประสงค์ของพระเจ้าตากสิน อีกทั้งในปี พ.ศ. ๒๔๕๗ ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระมุงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัวก็ยังได้มีประกาศกระทรวงนครบาลกำหนดเขตตำบลกุฎีจีน และพระราชทานกรรมสิทธิ์ที่ดินให้แก่มัสซังโรมันคาทอลิค โดยกำหนดว่าผู้ที่อยู่ในที่ดินนั้น ๆ ต้องเป็นคนที่นับถือศาสนาโรมันคาทอลิค และห้ามขายโอนที่ดินแก่คนอื่น
คริสตังในซอยกุฎีจีนจะมีคำเรียกหน้าชื่อเป็นภาษาโปรตุเกสตั้งแต่เกิดทุกคน คำนำหน้านี้จะได้มาจากนามของเซนต์องค์การต่าง ๆ และจะใช้เรียกใน ๓ โอกาส คือ ตอนแต่งงาน เมื่อเป็นนักบวช และตอนเสียชีวิตแล้ว เช่น อาคาทา รูฟีน่า มารียา
คำว่ากุฎีจีนยังเป็นที่รู้จักของคนทั่วไปในแง่ที่ว่าเป็นแหล่งผลิตขนมฝรั่ง และมักเรียกรวมว่าขนมฝรั่งกุฎีจีนอย่างที่ "ศิษย์วัด เหน่ง" ซึ่งเป็นชาวกุฎีจีนคนหนึ่งได้เขียนเล่าไว้ในสารวัดฉบับพิเศษ (เป็นหนังสือข่าวสารขนาด ๘ หน้ายกของวัดซางตาครู้ส) ปีที่ ๑๙ ฉบับที่ ๓๘/๒๕๓๒ ว่า "คนรู้จักกุฎีจีนก็เพราะขนมฝรั่ง เพราะคนขายขนมฝรั่งเขาจะร้องว่า ขนมฝรั่งกุฎีจีนจ้า ตำบลนี้มีขนมอร่อยหลายอย่าง น่าเสียดายที่ไม่มีการทำต่อเนื่อง ลูกหลานก็ไปประกอบอาชีพอย่างอื่นกันหมด การที่คนกุฎีจีนมีเชื้อสายโปรตุเกส ปัจจุบันนี้ก็ยังมีคนทำอยู่บ้างแต่ทำกินกันในครอบครัวเท่านั้น น่าเสียดายที่ขนมหวานได้หมดไป คนรุ่นใหม่ไม่เคยได้กินและรู้จักขนมนี้"
ขนมฝรั่งในปัจจุบันมีเหลือทำอยู่เพียงสองเจ้าเท่านั้น คือ คุณวรรณา มณีประสิทธิ์ ซึ่งทำขายเฉพาะในช่วงคริสต์มาส อีกเจ้าหนึ่งที่ยังทำขายอยู่เป็นประจำคือ ลุงวิษณุ ธนูศิลป์ และอนาคตของขนมฝรั่งกุฎีจีนก็อาจจะมาหยุดอยู่กับลุงวิษณุเท่านั้น เพราะไม่มีลูกหลานคนใดที่สนใจจะรับช่วงสืบทอดการทำขนมชนิดนี้
ลุงวิษณุบอกว่าถึงสอนก็คงเป็นเรื่องลำบากแล้ว ด้วยว่าการทำขนมฝรั่งจำเป็นต้องอาศัยความชำนาญและความเอาใจใส่อย่างยิ่ง เครื่องมือเครื่องใช้ยังเป็นของเก่าแก่ดั้งเดิม กระจ่าที่ใช้ตักแป้งทำจากกะลามะพร้าว เพราะจะได้ปริมาตรเป็นอย่างที่คุ้นเคยและต้องการ การปั่นส่วนผสมให้เข้ากันยังต้องใช้แรงงาน ที่ไม่ใช้เครื่องปั่นเพราะจะทำให้รสชาติตลอดจนความนุ่มของเนื้อขนมเปลี่ยนไปได้ และรวมไปถึงการอบขนมโดยใช้ไม้ฟืนเป็นไม้ตะปูนจากมหาชัย ที่จะได้ถ่านที่ให้ความร้อนอย่างสม่ำเสมอ
ลุงวิษณุเล่าว่าในสมัยก่อนยังมีคนทำขนมฝรั่งอยู่หลายเจ้า ที่บ้านคุณลุงก็ทำกันมาตั้งแต่รุ่นปู่รุ่นย่า แต่ความที่ทำออกมาให้มีความนุ่มอร่อยลิ้นนั้นทำได้ยาก รวมถึงต้องลุกขึ้นทำกันตั้งแต่ตีสามเพื่อที่จะได้ขนมเสร็จทันขายในตอนเช้า จึงได้พากันเลิกราไปจนเหลือเพียงสองเจ้าอยู่ในตอนนี้ งานทำขนมฝรั่งของลุงวิษณุก็ได้ลุงระวีซึ่งเป็นพี่ชาย เป็นแรงสำคัญในการช่วยทำแต่ละวันเขาจะต้องตื่นขึ้นมาตั้งแต่ตีสอง เพื่อมาผสมขนมและนำเข้าอบจนสุกต่อเนื่องกันไปเรื่อย เพื่อให้ได้ขนมสดใหม่สำหรับพ่อค้าแม่ขายที่จะมารับไปขายตั้งแต่เช้าตรู่จนถึงช่วงบ่ายสามถึงสี่โมง

วิธีการทำ
เริ่มขั้นตอนตั้งแต่การร่อนแป้งสาลี (ที่เรียกกันว่าแป้งหมี่หรือเรียกตามชื่อยี่ห้อไปเลยว่าแป้งตราว่าว) พักไว้ แล้วตีไข่เป็ดกับน้ำตาลให้ขึ้นฟูจนเป็นครีมขาวเนียนละเอียด โดยจะต้องแบ่งตีส่วนผสมเป็นส่วน ๆ ใส่อ่างดินเผาปากกว้างขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางราว ราวครึ่งเมตรหลาย ๆ ใบ ใบหนึ่งจะใส่ไข่เป็นได้ประมาณ ๕๐-๖๐ ฟอง กับน้ำตาลก็ประมาณสามถึงสี่กิโล ซึ่งไม่ได้ชั่งตวงวัดเป็นสัดส่วนแน่นอน แต่คะเนเอาตามความชำนาญ
เครื่องมือที่ตีนั้นก็ทำขึ้นมาเองจากไม้ทำเป็นแกนปลายหนึ่งยึดติดกับเสาบ้าน อีกปลายเจาะเป็นรูกลวงสำหรับสอดก้านไม้กลม ๆ ซึ่งมีปลายด้านหนึ่งเป็นปีก ๒ ข้าง (ลักษณะคล้ายไม้ T ที่เด็กช่างอาชีวะชอบถือแกว่งไปมานั่นล่ะ แต่จะมีรูปโค้งให้รับกับส่วนล่างของอ่างผสม) พันไว้ด้วยเชือกสำหรับชักหนุนไปมาตีไข่และน้ำตาลให้ขึ้นฟู
เมื่อตีได้ที่แล้วจึงแบ่งใส่อ่างทองเหลืองขนาดใหญ่ไปผสมกับแป้ง (โดยไม่ได้กำหนดสัดส่วนแต่กะเกณฑ์ปริมาณตามความข้นเหลวที่ผสมอยู่เป็นประจำเช่นกัน) โดยค่อย ๆ ใช้ไม้พายคนตะล่อมเพื่อที่ขนมจะได้ไม่ยุบและแป้งไม่จับกันเป็นก้อน
ระหว่างนั้นก็ต้องอุ่นพิมพ์ที่เช็ดน้ำมันจนทั่วถึงไว้ให้ร้อนพิมพ์นั้นจะวางบนก้อนกรวดขนาดเล็ก เพื่อให้ความร้อนกระจายได้ทั่วถึงกัน ทั้งหมดนั้นจะอยู่บนเตาซิเมนต์ขนาดใหญ่ใช้ถ่านไม้เป็นเชื้อเพลิง
เมื่อหยอดตัวขนมแล้วจึงค่อยนำแผ่นสังกะสีซึ่งมีถ่านร้อนแดง คลุมด้านบนของขนมชั่วครู่พอขนมเริ่มจับตัว จึงค่อยโรยหน้าขนมด้วยลูกพลับพลึง ฟักเชื่อมหั่นชิ้นเล็ก และลูกเกด ตามด้วยผงน้ำตาลทรายละเอียดแต่พอบาง ๆ อย่างรวดเร็ว แล้วจึงดึงแผ่นสังกะสีดังกล่าวปิดอบขนมต่อไปอีก ๒๐-๒๕ นาที
ทีนี้ก็จะได้ขนมร้อน ๆ จากเตาส่งกลิ่นหอมหวานน่ารับประทานไปทั่วทั้งบริเวณนั้น การใช้ไข่เป็ดไม่ได้ทำให้เกิดกลิ่นคาวแต่อย่างไร หากยังมีส่วนให้ขนมมีเปลือกกรอบสีเหลืองเกรียม ในขณะเนื้อในฟูนุ่มโดยไม่ต้องอาศัยผงฟูสักนิด
ถึงส่วนผสมจะมีไม่กี่อย่างแต่ต้องอาศัยความชำนาญไม่น้อย ยิ่งวิธีการด้วยแล้วถึงไม่ลึกลับแต่ก็ซับซ้อน เพราะแม้ว่าจะตีไข่กับน้ำตาลจนขึ้นฟูแล้ว (ซึ่งอาศัยเวลาไม่ต่ำกว่าชั่วโมง) ก็ยังต้องแวะเวียนไปตีส่วนที่ยังไม่ได้ผสมกับแป้งอยู่เสมอไม่งั้นขนมก็จะไม่ขึ้นฟูเท่าที่ควร ด้วยเหตุนี้คนทำขนมฝรั่งกุฎีจีนจึงน้อยลงไปเรื่อย ๆ
ถามไปถึงวิทยาการใหม่ ๆ เป็นต้นว่าใช้ผงฟูดับเบิ้ลแอ๊ตติ้ง หรือผสมโดยเครื่องผสมขนมไปจนถึงการใช้เตาอบรุ่นใหม่ซึ่งน่าจะทำขนมอบได้เป็นจำนวนมากมายอย่างสะดวกรวดเร็วกว่า เขากล่าวอย่างมั่นใจว่าถึงออกมาก็ไม่อร่อยเหมือนวิธีนี้
บางทีความอร่อยของขนมนั้น อาจจะแฝงมากับสัมผัสนุ่มนวลของพายไม้ในอ่างดินเผาเคล้ามากับเปลวไฟจากถ่านไม้กรุ่นไอของกรวดร้อน
ในวันนี้เราก็สามารถมองหาขนมนี้ได้ไม่ยากนัก เพราะยังพอมีขายอยู่บ้างตามย่านชุมชนเก่า ๆ อย่างท่าพระจันทร์ ปากคลองตลาด บางลำภู เทเวศน์ สี่แยกบ้านแขก ฯลฯ

ประโยชน์
๑. เป็นอาหารที่มีคุณค่าทางอาหาร โปรตีน คาร์โบไฮเดรด
๒. ใช้เป็นของฝาก
๓. เป็นอาชีพที่ควรส่งเสริม เพื่อเพิ่มรายได้แก่ประชาชน�