สถานที่สำคัญ

สถานที่สำคัญ
สถานที่สำคัญทางประวัติศาสตร์
ชื่อ พิพิธภัณฑ์ทหารเรือ

สำหรับผู้ที่ชอบชมของโบราณยังมีสถานที่ น่าชมอีกแห่งหนึ่งในสมุทรปราการ พิพิธภัณฑ์ทหารเรือ เป็น พิพิธภัณฑ์สถานแบบพิเศษ ตั้งอยู่บนถนนสุขุมวิท อำเภอ เมือง ฯ จังหวัดสมุทรปราการ ซึ่งตรงข้ามกับโรงเรียนนาย เรือ มีโบราณวัตถุเกี่ยวข้องกับกิจการทหารเรือ เท่านั้น พิพิธภัณฑ์ทหารเรือมีประวัติริเริ่มการจัด ตั้งย้อนหลังไปในปี พ.ศ. ๒๔๖๖ ได้มีกานำเอาวัสดุจากกรมกองต่างๆที่ มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์และโบราณคดี มาจัด ตั้งกองประวัติศาสตร์ขึ้นในกรมเสนาธิการทหาร เรือในพระราชวังเดิม กรุงธนบุรี

พ.ศ. ๒๔๙๖ กองประวัติศาสตร์ได้เปลี่ยนสังกัด ไปขึ้นกับกรมธุรการทหารเรือ (กรมสาร บรรณทหารเรือ ในปัจจุบัน) พ.ศ. ๒๔๙๗ กองประวัติศาสตร์ได้ย้ายไปตั้งอยู่ที่ราชนา วิกสภชั้นล่าง จึงได้จัดแผนกพิพิธภัณฑ์ ๒ ห้องอยู่ ทางด้านเหนือและได้ขออนุมัติกองทัพเรือเปิด ให้ประชาชนเข้าชมเป็นครั้งแรกใน พ. ศ.๒๔๙๘

พ.ศ. ๒๕๐๑ กองทัพเรือได้ย้ายสถาน ที่ของกองประวัติศาสตร์กลับมาอยู่ในพระราช วังเดิมแล้วย้ายแผนกพิพิธภัณฑ์ไปอยู่ ณ ป้อมพระ จุลจอมเกล้า ฯ และให้กองประวัติศาสตร์ไปขึ้นตรงกับ กรมยุทธการทหารเรือ

พ.ศ. ๒๕๑๔ กองทัพเรือได้ดำเนินการ จัดสร้างอาคารพิพิธภัณฑ์ทหารเรือขึ้นที่จังหวัดสมุทรปราการ ฝั่ง ตรงข้ามกับโรงเรียนนายเรือ มีเนื้อที่ ๒๑ ไร่ เป็นอาคาร ๒ ชั้น กว้าง ๑๕ เมตร ยาว ๖๐ เมตร เมื่อสร้างเสร็จได้ย้ายพิพิธภัณฑ์ทหารเรือจากป้อมพระ จุลจอมเกล้า ฯ มาจัดแสดง ณ อาคารใหม่เมื่อเดือนเมษายน ๒๕๑๕ จึงนับว่าพิพิธภัณฑ์ทหารเรือได้มีอาคารอัน สง่างามของตนเองตั้งแต่นั้นมาและเปิด ให้ประชาชนเข้าชมได้

พิพิธภัณฑ์ทหารเรือเก็บรักษาและจัดแสดงวัตถุพิพิธภัณฑ์ที่ มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์และโบราณคดีที่เกี่ยว กับกิจการทหารเรือ เพื่อใช้ประกอบการศึกษาพิจารณา ยุทธศาสตร์ ยุทธวิธี และหลักนิยมในการรบของ ทัพเรือ เพื่อให้ข้าราชการของกองทัพเรือ ข้าราชการทั่วไป ตลอดจนประชาชนทั่วไป ได้เข้าชม เพื่อศึกษาและได้รับความเเพลิดเพลิน

การจัดแสดงวัตถุพิพิธภัณฑ์ในปัจจุบันจัดดำเนินการเป็น ๒ ลักษณะ คือ การจัดแสดงวัตถุพิพิธภัณฑ์เป็นประจำ และ การจัดแสดงนิทรรศการเฉพาะเรื่องเป็นครั้งคราว

การจัดแสดงวัตถุพิพิธภัณฑ์เป็นประจำ

การจัดแบ่งออกตามประเภทของวัตถุเช่น การวิวัฒนาการ ของเรือรบไทย เครื่องแต่งกายทหารเรือ อาวุธของ ทหารเรือ การแสดงประวัติยุทธการทางเรือ เป็นต้น

ชั้นล่างด้านขวามือ เป็นห้องแสดงเรือจำลองประเภทเรือพระ ราชพิธีสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ เรือพระราชพิธีมี หลายลำ เป็นเรือสำหรับประกอบพระราชพิธีทาง ชลมารค เรือเหล่านี้ในสมัยโบราณก็คือเรือรบใน ลำแม่น้ำนั่นเอง ในการยกทัพเรือไปรบหรือ การลำเลียงทหารไปรบทางบก จำเป็นต้องจัด รูปกระบวนเรือให้เหมาะสมเพื่อให้ได้เปรียบข้าศึก และได้ชัยชนะในที่สุด ดังนั้นในยาม ที่บ้านเมืองสงบจึงมักมีการฝึกซ้อมกระบวน ยุทธอยู่เสมอ ในฤดูน้ำก็มีการฝึกซ้อม กระบวนเรือโดยการเสด็จพระราชดำเนินทางชลมารคเพื่อ พระราชทานผ้าพระกฐินที่วัดซึ่งอยู่ริม น้ำ ต่อมาจึงกลายเป็นประเพณีเสด็จพยุหยาตราทาง ชลมารคไปทอดผ้าพระกฐิน

ตามหลักฐานทางประวัติศาสตร์ กระบวนพยุหยาตราทางชลมารค เริ่มมีมาตั้งแต่รัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช (พ.ศ. ๒๑๙๙ - ๒๒๓๑) มาจน ถึงปัจจุบัน ถ้าเรือที่ใช้ในกระบวนพยุหยาตราทาง ชลมารคลำใดชำรุดพอที่จะซ่อมแซมให้อยู่ ในสภาพเดิมได้ก็จัดซ่อมแซม ถ้าซ่อมไม่ ได้เนื่องจากชำรุดทรุดโทรมมากก็สร้างขึ่นใหม่ โดยคงรูปเดิมไว้

กระบวนพยุหยาตราทางชลมารคมี ๕ แบบ คือ

กระบวนพยุหยาตราใหญ่ จัดในโอกาสถวายผ้าพระกฐิน หรือในโอกาสเสด็จพระราชดำเนินเลียบพระนครทาง ชลมารค กระบวนเรือประกอบด้วย เรือพิฆาต เรือดั้ง เรือรูป สัตว์ เรือกลอง เรือตำรวจ เรือทรงผ้าไตร เรือคู่ ชัก เรือพระที่นั่งลำทรง เรือพลับพลา เรือ พระที่นั่งรอง เรือตำรวจตาม เรือทหารแซง รวม ประมาณ ๔๘ ลำ

กระบวนพยุหยาตราน้อย จัดในโอกาสเสด็จพระราชดำเนิน ทางชลมารคเพื่อถวายผ้าพระกฐิน กระบวนเรือประกอบด้วย เรือพิฆาต เรือดั้ง เรือรูปสัตว์ เรือกลอง เรือตำรวจ เรือทรงผ้าไตร เรือคู่ชัก เรือพระที่นั่ง ลำทรง เรือพระที่นั่งรอง เรือตำรวจตาม เรือ ทหารแซง รวมประมาณ ๓๙ ลำ

กระบวนราบใหญ่ กระบวนเรือประกอบด้วย เรือพิฆาต เรือดั้ง เรือกลอง เรือตำรวจน้ำ เรือเอกชัย เรือคู่ชัก เรือพระที่นั่งลำทรง เรือพระที่นั่งรอง เรือตำรวจตาม เรือทหารแซง รวมประมาณ ๔๑ ลำ

กระบวนราบน้อย กระบวนเรือประกอบด้วย เรือพิฆาต เรือดั้ง เรือกลอง เรือตำรวจน้ำ เรือเอกชัย เรือคู่ชัก เรือพระที่นั่งลำทรง เรือพระที่นั่งรอง เรือตำรวจตาม เรือทหารแซง รวมประมาณ ๓๙ ลำ

กระบวนราบย่อ เป็นการจัดกระบวนเรือรับช่วงจาก กระบวนราบใหญ่อีกทอดหนึ่ง ในเส้นทางเสด็จพระ ราชดำเนินไปในลำคลองแคบหรือแม่น้ำขนาด เล็ก มีเรือต่างๆคือ เรือกลอง เรือตำรวจน้ำ เรือ คู่ชักเรือพระที่นั่งลำทรง เรือพระที่ นั่งรอง เรือตำรวจตาม เรือแซง รวมประมาณ ๙ ลำ

เรือจำลองในกระบวนพยุหยาตราทางชลมารคที่ตั้งแสดงในพิพิธภัณฑ์ทหารเรือที่สำคัญๆ มีดังนี้

เรือพระที่นั่งสุพรรณหงส์ เป็นเรือพระที่นั่งทรง ในงานพระราชพิธี ตั้งบุษบกที่ประทับของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่ หัว ที่หัวเรือแกะสลักเป็รรูปหงส์

เรือพระที่นั่งอนัตนาคราช เป็นเรือพระที่นั่งรอง หรือ เรือทรงผ้าไตร ในพระราชพิธีถวายผ้าพระกฐิน หัวเรือแกะ สลักเป็นรูปนาค ๗ เศียร

เรือพระที่นั่งเอนกชาติภุชงค์ เป็นเรือพระที่นั่งรอง

นอกจากนี้มีเรือพิฆาตสำหรับนำขบวนเรือมี ๒ ลำคือ เรือเสือทะยานชลและเรือเสือคำ รณสินธุ์เรือกลองมีหน้าที่ให้สัญญาณแก่ กระบวนเรือ เรือปืนมีปืนใหญ่เป็นอาวุธประจำเรือ หัวเรือทำเป็นรูปสัตว์ต่างๆเช่น ลิง นก เรือ แซงมีหน้าที่อารักขา เรือดั้งป้องกันหน้ากระบวน เรือ เรือคู่ชักช่วยกันลากเรือพระที่นั่ง ในกรณีที่ฝีพายเรือพระที่นั่งมีไม่ เพียงพอ

ชั้นล่างด้านซ้ายมือ เป็นห้องแสดงประวัติการยุทธทางเรือ การปฏิบัติการ ของหน่วยนาวิกโยธิน จัดแสดงอาวุธประเภทต่างๆ ตั้งแต่ สมัยรัชกาลที่ ๔ เป็นต้นมา มีอาวุธประเภทปืน เล็กยาว ลูกปืน ปืนกล กระสันปืน มีด หอก ดาบ กระบี่ เป็นต้น

ในห้องนี้ลำดับปี พ.ศ. ของเหตุการณ์วีรกรรมทหารเรือตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบันให้ผู้สนใจได้ทราบ เช่น

ทหารเรือปราบพวกอั้งยี่ก่อจลาจลที่จังหวัดระนอง ภูเก็ต ในปี พ.ศ. ๒๔๑๙
การรบที่ปากน้ำเจ้าพระยาสมัยสงครามโลกครั้งที่ ๑ ในปี พ.ศ.๒๔๖๑
การรบที่เกาะช้างกรณ๊พิพาทไทยกับอินโดจีนฝรั่งเศส ปี พ.ศ. ๒๔๘๔
สงครามมหาเอเซียบูรพาหรือสงครามโลกครั้งที่ ๒ ในปี พ.ศ.๒๔๘๔-๒๔๘๘
การปฏิบัติการทางเรือของสงครามเกาหลี ในปี พ.ศ. ๒๔๙๓-๒๔๙๘

สิ่งที่น่าชมในห้องนี้อีกอย่าง คือ โล่ ซึ่งประชาชนจังหวัดต่างๆมอบให้ทหารเรือเป็นที่ระลึก

บริเวณระเบียงด้านหลังและพื้นที่นอกห้อง จัดแสดงเรือรบทางทะเลสมัยโบราณประเภทเรือใบ และเรือกลไฟ เช่น เรื่อพระที่นั่งครุฑ สร้าง ในรัชกาลที่ ๑ เรือวิทยาคม สร้างในรัชกาล ที่ ๓ เรือยงยศอโยชณิยา สร้างในรัช กาลที่ ๔ เรือพิทยัมรณยุทธ สร้างในรัช กาลที่ ๕ และสิ่งอื่นๆอีกเป็นจำนวนมาก

ชั้นบนห้องโถง ใกล้บันไดตั้งแสดงหัวเรือมกุฎราชกุมาร (ลำ แรก) หัวเรือพาลีรั้งทวีป และหัวเรือสุค รีพครองเมือง (เรือปืนในรัชกาลที่ ๕ ) ครุฑขนาดใหญ่ติดที่เสาหน้าของเรือพระ ที่นั่งมหาจักรีลำที่ ๒ ครุฑติดที่หัว เรือหลวงรัตนโกสินทร์ และภาพแผนที่ยุทธศาสตร์ ทั้งสมัยโบราณและปัจจุบัน

ห้องเครื่องแต่งกาย ตั้งแสดงเครื่องแต่งกายทหารประจำเรือพระราชพิธี และเครื่องแบบทหารเรือสมัยต่างๆตั้งแต่รัชกาล ที่ ๕ จนถึงปัจจุบัน และเครื่องหมายแสดงความสามารถ พิเศษ

ห้องแสดงหุ่นจำลองและภาพเขียนเรือรบ มีเรือรบที่น่าสนใจ คือ

เรือมูรธาวสิตสวัสดิ์ (ลำที่ ๑) สมเด็จพระ ยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ ต่อถวายพระบาท สมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว สร้างเสร็จขึ้นประจำการ เมื่อปี พ.ศ. ๒๔๑๖ เป็นเรือรบชนิดส กูเนอร์ ๒ เสา จักรท้ายตัวเรือทำด้วยไม้ ระวางขับน้ำ ๒๕๐ ตัน ปืนใหญ่ ๕ กระบอก เรือลำ นี้เคยเข้ารบกับฝรั่งเศสที่ปากน้ำเจ้าพระยา เมื่อ ร.ศ. ๑๑๒ (พ.ศ. ๒๔๓๖)

เรือพระที่นั่งเวสาตรี เป็นเรือรบเหล็กลำ แรกที่รัฐบาลไทยได้สั่งต่อที่ประเทศอังกฤษ เพื่อใช้เป็นเรือพระที่นั่ง เรือลำนี้เดิน ทางมาถึงกรุงเทพมหานครเมื่อวันที่ ๑๐ พฤษภาคม ๒๔๒๑ เป็น เรือรบชนิดสกูเนอร์ยอชต์ กว้าง ๒๒ ฟุต ยาว ๑๒๗ ฟุต กินน้ำลึกประมาณ ๑๐ ฟุตมีจักรท้าย ใช้ คนประจำเรือประมาณ ๗๐ คน ครั้งสุดท้ายใช้เป็น เรือพระที่นั่งรองพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้า อยู่หัว เสด็จประพาสหัวเมืองชายทะเลฝั่งตะวันตก ของแหลมมลายู ใช้งานทั้งหมดรวมเวลา ๑๐ ปี

เรือหลวงพระร่วง สร้างที่ประเทศอังกฤษ แล้วเสร็จเมื่อ เดือนกุมภาพันธ์ ๒๔๖๐ เดินทางมาจอดทอดสมอที่หน้า จังหวัดสมุทรปราการเมื่อ ๗ ตุลาคม ๒๔๖๓ มีพิธีสมโภชต้อนรับ เรือที่ราชวรดิษฐ์เมื่อ ๘-๑๐ ตุลาคม ๒๔๖๓ และปลดระวางประจำการเมื่อ ๑๙ มิถุนายน ๒๕๐๒

เรือลำนี้เป็นเรือหลวงลำแรกของไทย ที่ ประชาชนชาวไทยร่วมใจกันเรี่ยไรเงินจัด ซื้อไว้ใช้ในราชการแผ่นดิน ย่าเหลสุนัข แสนรู้ของพระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่ หัวก็ได้ร่วมบริจาคเงิน ๑๐๐ บาทด้วย ใช้เป็น เรือตามเสด็จพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่ หัว เมื่อคราวเสด็จประพาสสิงค์โปร์ ชวา บาหลี ในปี ๒๔๘๓

สิ่งที่น่าสนใจอีกอย่างในห้องนี้คือ โต๊ะทรายแสดงการรบระหว่างไทยกับฝรั่งเศสที่ ปากน้ำเจ้าพระยา ร.ศ. ๑๑๒ (พ. ศ.๒๔๓๖) แสดงให้เห็นเรือฝรั่งเศสถูก ยิงและเกยตื้นอยู่

ห้องแสดงของเบ็ดเตร็ด มีวัตถุต่างๆที่เกี่ยวข้อง กับกิจการทหารเรือตั้งแสดง เช่น เครื่องภาชนะประเภท ลายคราม ซึ่งเคยใช้ในเรือพระประเทียบ (เรือ ฝ่ายใน) เครื่องใช้ในเรือพระที่นั่งเวสา ตรีและเรือพระที่นั่งมหาจักรี พระมหาพิชัย มงกุฎซึ่งจอมพลเรือ สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้ากรมพระนครสวรรค์วรพินิต เสนาบดีกระทรวงทหารเรือ ได้ทรงชักชวนให้ข้าราชการแห่งราชนาวี และเสือป่าพร้อมใจกันสร้างขึ้นในปี ๒๔๖๕ เพื่อน้อมเกล้าถวายพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้า อยู่หัว สำหรับสวมบนยอดเสากลางเรือพระที่ นั่งจักรีลำที่ ๒

ชั้นบนนี้ยังมีห้องสมุดสำหรับเจ้าหน้าที่ และผู้ชมที่สนใจทั่วไปเข้าศึกษาค้น คว้าเกี่ยวกับกิจการของทหารเรืออีกด้วย

การจัดแสดงนิทรรศการเฉพาะเรื่องเป็นครั้งคราว

พิพิธภัณฑ์ทหารเรือได้เคยจัดแสดงดังต่อไปนี้

เรื่องการรบที่ปากน้ำเจ้าพระยา แสดงเหตุการณ์ ร .ศ. ๑๑๒ ที่เกิดขึ้นเมื่อ ๑๓ กรกฏาคม ๒๔๓๖ เป็นการรบระหว่างเรือรบฝรั่งเศสกับเรือ รบไทย ณ บริเวณปากแม่น้ำเจ้าพระยา จังหวัดสมุทรปราการ ปืน ที่ป้อมพระลจอมเกล้า ฯ ยิงเรือฝรั่งเศสจม ๑ ลำ เหตุการณ์ในครั้งนั้นทำให้ไทยต้อง เสียดินแดนทางฝั่งแม่น้ำโขงเพื่อแลกกับ จังหวัดตราด

เรื่องการจับเรือเชลย แสดงเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น เมื่อ ๒๒ กรกฏาคม ๒๔๖๐ ในสมัยสงครามโลกครั้งที่ ๑ กองทัพเรือได้รับหน้าที่ให้เป็นผู้ ยึดเรือสินค้าของเยอรมนีที่หลบหนีภัย สงครามมาจอดอยู่ในแม่น้ำเจ้าพระยา ณ ตำบลบาง โคล่ บริเวณวัดพระยาไกร มีจำนวนเรือทั้งหมด ๒๕ ลำ

เรื่องยุทธนาวีที่เกาะช้าง แสดงเหตุการณ์ที่เกิด ขึ้นเมื่อ ๑๗ มกราคม ๒๔๘๔ เป็นการปะทะระหว่างกำลังทาง เรือของฝ่ายไทยและกำลังทางเรือของฝรั่งเศส ที่บริเวณเกาะช้าง จังหวัดตราด ไทยสามารถสกัดกั้นกอง เรือรบฝรั่งเศสมิให้เข้ามาทำการระดม ยิงฝั่งได้เป็นผลสำเร็จแต่ไทยต้องเสียเรือ หลวงธนบุรี เรือหลวงชลบุรีและเรือหลวงสงขลา รวม ๓ ลำ

เรื่องวีรกรรมที่ดอนน้อย แสดงเหตุการณ์ที่เกิด ขึ้นเมื่อ ๑๗ พฤศจิกายน ๒๕๑๘ เป็นการปะทะระหว่างเรือของ หน่วยปฏิบัติการตามลำแม่น้ำโขงคือ เรือหลวง ๑๒๓ กับกำลังทหารบกของฝ่ายประเทศลาวที่บริเวณ ดอนน้อย หมู่บ้านท่ามะเฟือง ตำบลโพนสา อำเภอท่า บ่อ จังหวัดหนองคาย

นอกจากวัตถุที่แสดงตามห้องต่างๆแล้วที่หน้า พิพิธภัณฑ์ทหารเรือยังมีเรือดำน้ำจำลอง ปืนใหญ่ โบราณ และรถถังตั้งแสดงให้ชมด้วย

พิพิธภัณฑ์ทหารเรือยังได้จำทำภาพยนต์เกี่ยวกับ กิจการทหารเรือไว้ฉายให้ชม คือ เรื่องพระ ราชวังเดิมกรุงธนบุรี เรื่องยุทธนาวีที่ เกาะช้าง เรื่องขบวนพยุหยาตราทางชลมารค เรื่องวีรกรรม ที่ดอนน้ย และการยงจรวดเอกโซเซ่ต์ เป็นต้น

พิพิธภัณฑ์ทหารเรือเปิดให้ผู้สนใจเข้าชมโดย ไม่เก็บค่าผ่านประตูทุกวัน ยกเว้นวันจันทร์ เวลา ๙.๐๐-๑๖.๐๐ น. การเข้าชมเป็นหมู่คณะจะต้องเขียนจดหมาย ติดต่อล่วงหน้าถึงเจ้ากรมยุทธการทหารเรือ กรมยุทธการทหารเรือพระราชวังเดิม ถนนอรุณ อัมรินทร์ เขตบางกอกใหญ่ กรุงเทพ ฯ ๑๐๖๐๐ จะได้ รับความสะดวกสบายและได้ชมภาพยนต์ด้วย