รูปดวงตราประจำจังหวัด จังหวัดเชียงใหม่ รูปดวงตราประจำจังหวัด

สัตว์เลี้อยคลาน

ปลาฝา หรือ ตะพาบน้ำ

ปลาฝา หรือ ตะพาบน้ำ

ปลาฝา บางทีเรียกว่า ปลาเบียน ภาคกลางเรียกว่า ตะพาบน้ำ เป็นเต่าน้ำจืดชนิดหนึ่งซึ่งมีกระดองนิ่ม สัตว์เลื้อยคลาน ชนิดนี้อยู่ในตระกูล Trionychidad ซึ่งมีลักษณะที่แตกต่างไปจากเต่า คือ มีกระดองหลังค่อนบ้างเรียบแบน กระดองมีลักษณะเป็น หนังที่ค่อนข้างแข็งเฉพาะในส่วนกลางกระดอง แต่บริเวณขอบจะมีลักษณะนิ่มแผ่นกระดองจะปราศจากแผ่นแข็งหรือรอยต่อ ซึ่งแตก ต่างจากกระดองเต่าอย่างสิ้นเชิง กระดองส่วนท้องหุ้มด้วยผิวหนังเรียบ มีส่วนที่เป็นกระดูกน้อยมาก กระดองจะมีรูปร่างกลมเมื่อ ยังมีขนาดเล็ก และจะรีขึ้นเล็กน้อยเมื่อโตเต็มวัยตั้งแต่คอส่วนบนไปจรดขอบกระดองจะมีตุ่มแข็งเล็กๆ ขึ้นอยู่ ส่วนหัวมีขนาดใหญ่ มักจะเรียงคอยาวและสามารถเอี้ยวกลับมาด้านข้างๆ ได้
ปลาฝามีจมูกค่อนข้างยาวแต่มีขนาดเล็กและส่วนปลายจมูกอ่อน ตาโปนออกมาจากส่วนหัวอย่างเห็นได้ชัด มีฟัน ขากรรไกร แข็งแรงและคมมีหนังหุ้มกระดูกคล้ายริมฝีปาก ขาทั้งสี่แผ่กว้างที่นิ้วจะมีพังพืดเชือมติดต่อกันแบบใบพายอย่างสมบูรณ์ ปลาฝามีเล็บเพียง ๓ นิ้ว และมีหางสั้น
หัว กระดอง และขา จะมีสีเทาเข้มหรือเกือบดำ แต่มีจุดเหลืองเล็กๆ ประปรายทั้งกระดอง บนกระดองยังมีลายคล้ายดาว ๔ - ๕ แห่ง ท้องมีสีขาวปนเทา มีขนาดเล็กและอ่อนนุ่ม
ปลาฝาตามสายพันธุ์ที่ค้นพบในประเทศไทย มี ๕ ชนิด ชนิดที่พบมากที่สุดในประเทศคือ ปลาฝา หรือตะพาบ (Trionyx Gartilageneus) เมื่อโตเต็มที่จะมีความกว้างของกระดอง ประมาณ ๗๕ เซนติเมตร น้ำหนักประมาณ ๓๕ กิโลกรัม ปลาฝาพบได้ ทั่วทุกภาคของประเทศไทย ทางตอนใต้ของพม่า ในลาว กัมพูชา เวียดนาม มาเลเซีย และหมู่เกาะต่างๆ ในอินโดนีเซีย
ปลาฝาส่วนใหญ่ชอบอาศัยตามแม่น้ำ ลำธารและชอบที่ที่มีน้ำนิ่งพื้นดินก้นน้ำเป็นโคลนหรือตะกอนดิน หรือทราย ในแหล่งน้ำทั่วไปซึ่งมีน้ำขังตลอดปี
อาหารของปลาฝา ได้แก่ ปลา ปู หอย ลูกกบ ลูกเขียด บางครั้งก็กินพืชจำพวกยอดไม้และผลไม้ที่หล่นลงในน้ำ โดยลักษณะ นิสัยทั่วไปแล้วปลาฝาเป็นสัตว์กินเนื้อมากกว่าสัตว์กินพืช ปลาฝาหายใจด้วยปอดแต่ขณะที่อยู่ใต้น้ำมันจะใช้อวัยวะที่เรียกว่า rasculavpharyngcal capacity เพื่อการหายใจ อวัยวะนี้จะทำหน้าที่คล้ายเงือกของปลา ดังนั้นปลาฝาสามารถกบดานอยู่ใต้น้ำ ได้เป็นเวลานานๆ โดยปกติปลาฝาจะหาอาหารและเจริญเติบโตอยู่ในน้ำ แต่มันก็ชอบที่จะขึ้นมาบนบกและขุดหลุมฝังตัวเอง อยู่ในทรายเป็นเวลานานๆ และจะโผล่เฉพาะส่วนจมูกขึ้นมาเหนือทรายเท่านั้น
ลักษณะนิสัยของปลาฝาค่อนข้างดุ ก้าวร้าว ถ้าใช้มือจับที่ลำตัว หรือกระดองมันจะเอี้ยวคอที่ยาวอยู่แล้ววกกลับมากัดมือได้ ปลาฝาจะโตเต็มวัยเมื่อมีอายุประมาณ ๒๐ เดือนในรอบปีเพศเมียจะวางไข่ ๓ - ๔ ครั้ง การวางไข่ครั้งแรกขณะที่ปลาฝายังไม่โตเต็ม ที่มีจำนวนระหว่าง ๖ - ๑๐ ฟองเมื่อใตเต็มที่มีจำนวน ประมาณ ๒๐ - ๓๐ ฟองต่อครั้ง จำนวนไข่จะลดลงเมื่อปลาฝาอายุมาก ตัวเมีย จะวางไข่บนพื้นทรายหรือดินโคลนบนชายฝั่ง จำนวนไข่แต่ละครั้งยังไม่แน่นอนขึ้นอยู่กับขนาดของแม่พันธุ์ ไข่จะฟักออกเป็นตัวใน เวลาต่อมา
ลูกปลาฝานั้นจะขึ้นมาจากหลุมฝักไข่เอง โดยไม่ต้องให้ความช่วยเหลือ และทันทีที่ขึ้นมาบนบกมักจะเดินไปหาแหล่ง น้ำที่ใกล้ที่สุดทันที ปลาฝามีศัตรู คือ สัตว์จำพวกชอบกินไข่ปลาฝา นกบางชนิดที่ชอบดักกินปลาฝาขนาดเล็ก กรณีที่หาน้ำได้ช้าลูกปลา ฝาอาจจะถูกมดกัดตายและศัตรูสำคัญที่สุด คือ มนุษย์ ทั้งนี้เพราะเนื้อของปลาฝามีรสชาติอร่อย เนื้อหวาน ถูกใจผู้บริโภคนั่นเอง จึงทำ ให้ปริมาณปลาฝาลดน้อยลงอย่างเห็นได้ชัด จึงสมควรจะช่วยกันอนุรักษ์หรือเพาะพันธุ์ปลาฝาในเชิงวิชาการและเชิงธุรกิจก็จะช่วยให้ ปลาฝามีอยู่ตลอดไป

Home Page โครงการสื่อปฏิสัมพันธ์ของชาติสถานที่สำคัญบุคคลสำคัญวิถีชีวิตภูมิปัญญาของดีท้องถิ่นเอกสารสำคัญธรรมชาติวิทยาดัชนีข้อเสนอแนะ