สารานุกรมไทย
สำหรับเยาวชน เมนู 4
เล่มที่ ๔
เรื่องที่ ๑ การเรืองแสงของสิ่งมีชีวิต
เรื่องที่ ๒ การหายใจ
เรื่องที่ ๓ ความสมดุลของของเหลวในร่างกาย
เรื่องที่ ๔ ไวรัส
เรื่องที่ ๕ ปรากฏการณ์ของอากาศ
เรื่องที่ ๖ ภูมิอากาศ
เรื่องที่ ๗ รถไฟ
เรื่องที่ ๘ การศาสนา
เรื่องที่ ๙ การต่างประเทศสมัยรัตนโกสินทร์
เรื่องที่ ๑๐ ลำดับพระมหากษัตริย์ไทย
รายชื่อผู้เขียน

สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ / เล่มที่ ๔ / เรื่องที่ ๗ รถไฟ / รถจักร

รถจักร
รถจักร

รถจักร คือ ยานพาหนะ หรือเครื่องล้อเลื่อนที่ออกแบบให้มีกำลังขับเคลื่อนตัวเองได้ และสามารถจะลากจูงรถพ่วงอีกจำนวนหนึ่ง ที่มีน้ำหนักของตัวรถกับน้ำหนักของคนโดยสารหรือสินค้ารวมกัน ให้เคลื่อนที่ไปได้บนรางรถไฟ โดยสามารถควบคุมให้มีความเร็วตามที่ต้องการได้

ส่วนประกอบที่สำคัญๆ ของรถจักร

๑. โครงประธาน เป็นส่วนที่รองรับอุปกรณ์ต่างๆ จะวางหรือตั้งอาศัยอยู่บนล้อหลายล้อซึ่งวางอยู่บนราง โครงประธานนี้เปรียบเสมือนกับเป็นพื้นบ้าน ส่วนล้อเปรียบเสมือนกับเป็นเสาของบ้านนั่นเอง

๒. ตัวเครื่องกำเนิดกำลังงาน คือ เครื่องจักรกลต้นกำลัง จะติดตั้งอยู่บนโครงประธาน และมีกลไกที่จะถ่ายทอดกำลังงานจากเครื่องกำเนิดกำลังงานไปหมุนล้อ ทำให้เกิดการเคลื่อนตัวเอง พร้อมกันนั้นก็ออกแรงฉุดลากรถพ่วงที่อยู่ข้างหลัง หรือดันรถพ่วงที่อยู่ข้างหน้าให้เคลื่อนที่ไปด้วย
รถจักรไอน้ำ กำลังวิ่งบนทางเลียบแม่น้ำแควน้อย (ปัจจุบันการรถไฟฯ เลิกใช้รถจักรไอน้ำหมดแล้ว)
รถจักรไอน้ำ กำลังวิ่งบนทางเลียบแม่น้ำแควน้อย (ปัจจุบันการรถไฟฯ เลิกใช้รถจักรไอน้ำหมดแล้ว)
๓. ลำตัว สำหรับคลุมและป้องกันตัวอุปกรณ์ของรถบางส่วน และอำนวยความสะดวกแก่พนักงานผู้ควบคุม ส่วนนี้เปรียบเสมือนกับตัวบ้านและหลังคา ภายในลำตัวอาจแบ่งเป็นห้องขับ ห้องเครื่อง และห้องอุปกรณ์อื่นๆ

๔. เครื่องอุปกรณ์ในการฉุดลากจูงรถพ่วง เรียกว่า เครื่องพ่วง เครื่องพ่วงนี้จะทำหน้าที่ต่อพ่วงรถจักรเข้ากับรถพ่วง

๕. เครื่องอุปกรณ์ต่างๆ ที่ใช้ในการควบคุมตัวเครื่องกำเนิดกำลังโดยเฉพาะ และควบคุมการทำงานของตัวรถจักรทั้งคัน

ในปัจจุบันนี้มีรถจักรที่ใช้การอยู่หลายชนิด และมักเรียกชื่อรถจักรตามเครื่องจักร ต้นกำลังที่นำมาติดตั้งใช้การ ที่นิยมใช้การกันมากที่สุด คือ

๑. รถจักรไอน้ำ ใช้เครื่องจักรกลไอน้ำเป็นเครื่องจักรต้นกำลัง
๒. รถจักรดีเซล ใช้เครื่องยนต์ดีเซลเป็นเครื่องจักรต้นกำลัง
๓. รถจักรไฟฟ้า ใช้พลังงานไฟฟ้าเป็นเครื่องจักรต้นกำลัง

ส่วนรถจักรที่ใช้เครื่องจักรต้นกำลังชนิดอื่นนอกจากนี้ก็มี เช่น รถจักรกังหันก๊าซ ใช้เครื่องกังหันก๊าซเป็นเครื่องจักรต้นกำลัง

นอกจากนี้ยังมีรถจักรอีกชนิดหนึ่ง คือ รถโดยสารชนิดขับเคลื่อนด้วยตนเอง โดยใช้ เครื่องยนต์ดีเซลเป็นเครื่องจักรต้นกำลัง เรียกว่ารถดีเซลราง และรถโดยสารที่ใช้พลัง- งานไฟฟ้าเป็นเครื่องจักรต้นกำลัง เรียกว่ารถรางไฟฟ้า (electric railcar)
หัวข้อก่อนหน้า หัวข้อถัดไป