สารานุกรมไทย
สำหรับเยาวชน เมนู 4
เล่มที่ ๔
เรื่องที่ ๑ การเรืองแสงของสิ่งมีชีวิต
เรื่องที่ ๒ การหายใจ
เรื่องที่ ๓ ความสมดุลของของเหลวในร่างกาย
เรื่องที่ ๔ ไวรัส
เรื่องที่ ๕ ปรากฏการณ์ของอากาศ
เรื่องที่ ๖ ภูมิอากาศ
เรื่องที่ ๗ รถไฟ
เรื่องที่ ๘ การศาสนา
เรื่องที่ ๙ การต่างประเทศสมัยรัตนโกสินทร์
เรื่องที่ ๑๐ ลำดับพระมหากษัตริย์ไทย
รายชื่อผู้เขียน

สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ / เล่มที่ ๔ / เรื่องที่ ๑๐ ลำดับพระมหากษัตริย์ไทย / สมัยราชอาณาจักรสุโขทัย

สมัยราชอาณาจักรสุโขทัย
สมัยราชอาณาจักรสุโขทัย

เมื่อใดที่มีคนพูดภาษาเดียวกัน ตั้งบ้านเรือนอยู่ใกล้กันเป็นหมู่ๆ จนกลายเป็นบ้านเมืองใหญ่ คนกลุ่มนั้นก็ต้องมีหัวหน้า หัวหน้าก็คือ ผู้ที่คนทั้งหลายรักนับถือ และเชื่อฟัง นอกจากนี้ยังต้องเป็นคนที่มีความดีอื่นๆ อีก เช่น เมื่อเกิดสงครามก็ต้องมีความกล้าหาญ มีฝีมือกว่าข้าศึก เมื่อยามสงบก็ต้องเป็นผู้มีความเมตตาช่วยเหลือผู้อื่น ต้องเป็นผู้ยอมเสียสละความสุขสบายส่วนตัวในบางเวลา เพื่อไปทำประโยชน์ให้แก่คนหมู่มาก เพราะคนเหล่านั้นได้ยกย่องให้เป็นนายและยอมเชื่อฟังคำสั่งทุกอย่าง หัวหน้ากลุ่มของคนไทย สมัยสุโขทัยนั้น นิยมเรียกกันว่า "พ่อขุน" และมีตำแหน่งเป็นพ่อเมือง เพราะในตอนแรก ก็ปกครองเพียงเมืองเดียว เวลาต่อมา เมื่อขยายอาณาเขตของบ้านเมืองออกไปคนนิยมเรียกเป็นอย่างอื่น คือ "พ่อขุน" เปลี่ยนเป็น "พระเจ้า" บ้าง "พระเจ้าแผ่นดิน" บ้าง "พระมหากษัตริย์" บ้าง "พระเจ้าอยู่หัว" บ้าง เป็นต้น

พระเจ้าแผ่นดินไทยซึ่งปกครองราชอาณาจักรกรุงสุโขทัยนั้น เท่าที่สามารถอ่านจากข้อความในศิลาจารึก มีอยู่ ๘ พระองค์ และมีข้อความต่างๆ ในศิลาจารึกซึ่งทำให้เชื่อว่าเป็น ราชวงศ์เดียวกัน คือ สืบราชสกุลต่อเนื่องกันมา ไม่มีบุคคลในสกุลอื่นปะปน ราชวงศ์นี้ เรียกกันว่า "ราชวงศ์พระร่วง"
พระพุทธรูปสมัยสุโขทัย
พระพุทธรูปสมัยสุโขทัย
พระเจ้าแผ่นดินราชวงศ์พระร่วงที่คนไทยในปัจจุบันนี้ รู้ถึงพระราชประวัติมากที่สุด คือ

พ่อขุนศรีอินทราทิตย์ ผู้นำชนชาติไทยต่อสู้กับชนชาติขอม ซึ่งปกครองกรุงสุโขทัยอยู่ก่อน เมื่อได้ชัยชนะจึงประกาศอิสรภาพ ตั้งราชอาณาจักรสุโขทัย และเป็นพระเจ้าแผ่นดินพระองค์แรกของราชวงศ์พระร่วง
พ่อขุนรามคำแหง พระราชโอรสของพ่อขุนศรีอินทราทิตย์ ได้ทรงสร้างความรุ่งเรืองให้คนไทย โดยการส่งเสริมการค้าขายภายใน และภายนอกประเทศ โดยไม่เก็บภาษี ส่งเสริมการเพาะปลูกพันธุ์ไม้ซึ่งมีผลเป็นอาหาร เช่น ป่ามะม่วง ป่ามะพร้าว ฯลฯ ส่งเสริมการศึกษาโดยการประดิษฐ์ตัวอักษรไทย ส่งเสริมการอุตสาหกรรมเครื่องปั้นดินเผา ซึ่งเรียกกันว่า "เครื่องสังคโลก" ได้ใช้กันภายในราชอาณาจักรไทย และส่งไปยังประเทศอื่นๆ เช่น ฟิลิปปินส์ และบอร์เนียว เป็นต้น

พระเจ้าลิไท ซึ่งเป็นพระนัดดา (หลานปู่) ของพ่อขุนศรีอินทราทิตย์ และเป็นโอรสของพ่อขุนรามคำแหง ทรงเป็นนักรบ และนักอักษรศาสตร์ ได้ทรงนิพนธ์หนังสือชื่อ ไตรภูมิพระร่วง ตัดถนนเชื่อมระหว่างเมืองสำคัญๆ เรียกว่า ถนนพระร่วง โปรดให้หล่อพระพุทธรูปสำคัญๆ มีพระพุทธชินราช พระพุทธชินสีห์ และพระศรีศาสดา
สภาพในปัจจุบันของโบสถ์ วัดมหาธาตุ สร้างในสมัยสุโขทัย
สภาพในปัจจุบันของโบสถ์ วัดมหาธาตุ สร้างในสมัยสุโขทัย
พระเจ้าแผ่นดินพระองค์อื่นๆ อีก ๕ พระองค์ ทรงกระทำความเจริญให้บ้านเมือง ไทยอย่างไรบ้างนั้น ยังไม่สามารถหาหลักฐานได้ละเอียดนัก ส่วนใหญ่ที่พบนั้นมักจะเกี่ยว กับการสร้างปูชนียสถานทางพระพุทธศาสนา

เมื่อรวมเวลาที่ราชอาณาจักรสุโขทัยรุ่งเรืองอยู่ก็ประมาณระหว่าง ๒๐๐-๒๑๙ ปี ครั้นแล้ว ก็ถูกรวมเป็นอาณาจักรเดียวกับอาณาจักรศรีอยุธยา เพราะแพ้สงคราม พระเจ้าแผ่นดิน สุโขทัยจึงหมดพระราชอำนาจ มีแต่พระเจ้าแผ่นดินของกรุงศรีอยุธยาปกครองราชอาณาจักร ทั้งสอง และเรียกรวมชื่อเดียวว่า "พระราชอาณาจักรศรีอยุธยา"
หัวข้อก่อนหน้า