สารานุกรมไทย
สำหรับเยาวชน เมนู 33
เล่มที่ ๓๓
เรื่องที่ ๑ สุนทรภู่
เรื่องที่ ๒ เพลงลูกทุ่ง
เรื่องที่ ๓ คลอง
เรื่องที่ ๔ วิวัฒนาการของมนุษย์
เรื่องที่ ๕ เซลล์เชื้อเพลิง
เรื่องที่ ๖ เปลือกโลกและหิน
เรื่องที่ ๗ อาหารกับโรคเรื้อรัง
เรื่องที่ ๘ การแพทย์แผนไทย
รายชื่อผู้เขียน

สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ / เล่มที่ ๓๓ / เรื่องที่ ๓ คลอง / คลองขุดที่สำคัญของโลก

คลองขุดที่สำคัญของโลก
คลองขุดที่สำคัญของโลก

ในโลกมีคลองขุดมากมายในประเทศต่างๆ ในที่นี้ จะนำมากล่าวเฉพาะ ที่สำคัญมากเพียง ๓ คลอง โดย ๒ คลองแรกเป็นคลองที่ขุดขึ้น เพื่ออำนวยความสะดวกในการเดินเรือ ไม่ต้องอ้อมทวีปใหญ่ๆ ส่วนคลองที่ ๓ เป็นคลองขุดที่อาจถือได้ว่า มีอายุเก่าแก่ที่สุดของโลกที่ยังคงใช้อยู่ในปัจจุบัน

๑. คลองสุเอซ

ตั้งอยู่ในประเทศอียิปต์ ทางตอนเหนือของทวีปแอฟริกา เป็นคลองที่เชื่อมการติดต่อระหว่าง ทวีปยุโรปกับทวีปเอเชีย โดยขุดตัดคอคอดสุเอซจากเมืองพอร์ตซาอิดทางด้านทะเลเมดิเตอร์เรเนียน ไปยังเมืองสุเอซทางด้านทะเลแดง คลองนี้ผ่านทะเลสาบ ๒ แห่ง คือ ทะเลสาบทิมซา และทะเลสาบบิตเตอร์ คลองมีความยาว ๑๖๓ กิโลเมตร กว้างน้อยที่สุด ๕๕ เมตร และลึกน้อยที่สุด ๑๒ เมตร ซึ่งช่วยย่นระยะทางเดินเรือ ระหว่างทวีปยุโรปกับทวีปเอเชีย โดยไม่ต้องอ้อมตอนใต้ ของทวีปแอฟริกาได้ถึง ๖,๔๐๐ กิโลเมตร ใช้เวลาเดินเรือผ่านคลองประมาณ ๑๓ ชั่วโมง

ที่ตั้งของคลองสุเอซ ซึ่งขุดเชื่อมทะเลเมดิเตอร์เรเนียน กับทะเลแดง
ที่ตั้งของคลองสุเอซ ซึ่งขุดเชื่อมทะเลเมดิเตอร์เรเนียน กับทะเลแดง

คลองสุเอซขุดขึ้นโดยนักการทูตและผู้ส่งเสริมการขุดคลอง ชาวฝรั่งเศส ชื่อ แฟร์ดีนอง เดอ เลเซป (Ferdinand de Lesseps) ซึ่งได้รับสัมปทานจากรัฐบาลอียิปต์ให้ขุดคลองนี้ โดยเริ่มขุดเมื่อ พ.ศ. ๒๔๐๒ (ตรงกับรัชกาลที่ ๔ ของไทย) แล้วเสร็จและเปิดใช้ใน พ.ศ. ๒๔๑๒ (ตรงกับรัชกาลที่ ๕ ของไทย) ใช้เงินในการขุดจำนวน ๑๗ ล้านปอนด์สเตอร์ลิง กรรมสิทธิ์ของคลอง ในตอนแรกเป็นของฝรั่งเศส ต่อมาอังกฤษได้เข้าควบคุมผลประโยชน์เมื่อ พ.ศ. ๒๔๑๘ และได้เข้าครอบครองอย่างเด็ดขาด ภายหลังจากได้อียิปต์เป็นดินแดนในอารักขา ของตน เมื่อ พ.ศ. ๒๔๒๕ จนกระทั่งวันที่ ๒๖ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๔๙๙ รัฐบาลอียิปต์ได้ประกาศให้คลองนี้ ตกเป็นของรัฐ ทำให้รัฐบาลอังกฤษและฝรั่งเศส ประท้วงและเข้าแทรกแซง การดำเนินงานของคลอง ส่งผลให้มีการปิดคลองจนถึง พ.ศ. ๒๕๐๐ ต่อมาเมื่อเกิดสงครามระหว่างอาหรับกับอิสราเอล อียิปต์ได้ปิดคลองสุเอซอีกครั้งหนึ่ง ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๑๐ - ๒๕๑๘ ปัจจุบัน คลองสุเอซได้รับการปรับปรุง และเปิดให้เรือนานาชาติแล่นผ่านได้ตามปกติแล้ว นับเป็นคลองที่มีความสำคัญ ทางด้านการค้าและทางยุทธศาสตร์มาก แห่งหนึ่งของโลก

๒. คลองปานามา

ตั้งอยู่ตรงคอคอดปานามา ระหว่างตอนใต้สุดของทวีปอเมริกาเหนือ กับตอนเหนือสุดของทวีปอเมริกาใต้ ในเขตประเทศปานามา เป็นคลองขุด เพื่อเชื่อมมหาสมุทรแอตแลนติกกับมหาสมุทรแปซิฟิก ปากคลองทางด้านมหาสมุทรแอตแลนติก ในทะเลแคริบเบียนมีเมืองโกลอน (Colon) เป็นเมืองท่า ส่วนทางด้านมหาสมุทรแปซิฟิกมีเมืองบัลโบอา (Balboa) ตั้งอยู่ที่ปากคลอง คลองปานามาเป็นเส้นทางเดินเรือทางลัดที่ช่วยย่นระยะทาง โดยไม่ต้องอ้อมตอนใต้สุดของทวีปอเมริกาใต้ ทำให้การเดินทางระหว่าง มหาสมุทรแอตแลนติกกับมหาสมุทรแปซิฟิกสะดวก และรวดเร็วยิ่งขึ้น คลองมีความยาว ประมาณ ๖๕ กิโลเมตร กว้างน้อยที่สุด ๙๑ เมตร ลึกน้อยที่สุด ๑๒ เมตร ใช้เวลาเดินเรือผ่านคลองประมาณ ๘ ชั่วโมง

คลองปานามา ซึ่งขุดผ่านทะเลสาบกาตุน ทางตอนเหนือของคลอง และบริเวณที่สูงทางตอนใต้ของคลอง
คลองปานามา ซึ่งขุดผ่านทะเลสาบกาตุน ทางตอนเหนือของคลอง และบริเวณที่สูงทางตอนใต้ของคลอง

ผู้ริเริ่มขุดคลองปานามา คือ แฟร์ดีนอง เดอ เลเซป ซึ่งได้ขุดคลองสุเอซมาแล้วก่อนหน้านี้ แต่การขุดคลองปานามาในระยะแรกระหว่าง พ.ศ. ๒๔๒๒ - ๒๔๓๒ ทำไม่สำเร็จ เพราะขาดเครื่องมือ และเงินทุน อีกทั้งมีคนเสียชีวิตเป็นจำนวนมากจากโรคระบาดและอากาศร้อน แฟร์ดีนอง เดอ เลเซป จึงต้องขายสิทธิในการขุดคลองให้แก่สหรัฐอเมริกา ซึ่งสนใจการขุดคลองผ่านคอคอดปานามา ตั้งแต่ช่วงปลายพุทธศตวรรษที่ ๒๔ เนื่องจากในช่วงนั้น ชาวอเมริกันจำนวนมากได้ไปตั้งถิ่นฐานทางฝั่งตะวันตก ของประเทศ แถบรัฐโอเรกอนและรัฐแคลิฟอร์เนีย เพื่อขุดค้นหาแร่ทองคำ และต่อมา ยังได้หมู่เกาะฟิลิปปินส์เป็นอาณานิคมแห่งแรกในทวีปเอเชียเมื่อ พ.ศ. ๒๔๔๑ สหรัฐอเมริกาได้รับสิทธิให้เป็นผู้ขุดคลองปานามา ตามที่ระบุไว้ในสนธิสัญญา ซึ่งทำขึ้นระหว่างรัฐบาลปานามากับรัฐบาลสหรัฐอเมริกา ใน พ.ศ. ๒๔๔๖ ตามสนธิสัญญานั้น สหรัฐอเมริกาต้องจ่ายเงินจำนวน ๑๐ ล้านเหรียญสหรัฐให้แก่ปานามา และจ่ายเป็นรายปีอีกปีละ ๒๕๐,๐๐๐ เหรียญสหรัฐ โดยปานามายินยอมให้สหรัฐอเมริกามีอำนาจในการปกครองบริเวณ ๒ ฝั่งคลองปานามา ซึ่งมีอาณาเขตกว้าง ๑๖ กิโลเมตร เป็นเวลา ๑๐๐ ปี การขุดคลองปานามาแล้วเสร็จ และเปิดให้เดินเรือได้ใน พ.ศ. ๒๔๕๗ หลังการเปิดใช้คลองสุเอซ ๔๕ ปี สามารถย่นระยะทางเดินเรือ จากฝั่งตะวันออก ของอเมริกากลาง ไปยังฝั่งตะวันตก โดยไม่ต้องอ้อมทางตอนใต้ ของทวีปอเมริกาใต้ได้ เป็นระยะทางถึงประมาณ  ๙,๐๐๐  กิโลเมตร