สารานุกรมไทย
สำหรับเยาวชน เมนู 17
เล่มที่ ๑๗
เรื่องที่ ๑ ช้างเผือก
เรื่องที่ ๒ ฉันทลักษณ์ไทย
เรื่องที่ ๓ ระบบนิเวศ และความสัมพันธ์ระหว่างธรรมชาติกับสิ่งมีชีวิต
เรื่องที่ ๔ โรคตับอักเสบจากไวรัส
เรื่องที่ ๕ ของเสียที่เป็นอันตราย
เรื่องที่ ๖ การตั้งถิ่นฐานของมนุษย์
เรื่องที่ ๗ ปอแก้วปอกระเจา
เรื่องที่ ๘ พืชเส้นใย
เรื่องที่ ๙ การปรับปรุงพันธุ์พืช
เรื่องที่ ๑๐ ข้าวสาลี
รายชื่อผู้เขียน

สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ / เล่มที่ ๑๗ / เรื่องที่ ๑ ช้างเผือก / สำหรับเด็กระดับกลาง

สำหรับเด็กระดับกลาง
นอกจากช้างเผือกจะได้เป็นสัญลักษณ์ของไทย โดยปรากฎบนธงชาติ และธงราชนาวีแล้ว ช้างเผือกยังได้เป็นเครื่องหมายของเครื่องราชอิสริยาภรณ์สูงสุดของไทย อีกตระกูลหนึ่งด้วย
เมื่อพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔ ได้ทรงสถาปนาธงช้างเผือกเป็นธงชาติไทยแล้ว พระองค์ยังทรงสร้างตราช้างเผือก สำหรับประดับนอกเสื้อ พระราชทานผู้มียศต่างๆ ในพระราชอาณาจักร และชาวต่างประเทศที่มีความชอบ เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือก :๑. มหาปรมาภรณ์ช้างเผือก
เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือก :๑. มหาปรมาภรณ์ช้างเผือก
ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕ ได้ทรงสร้างเครื่องราชอิสริยาภรณ์ขึ้น โดยมีลำดับชั้น และสายสะพายขึ้นอีกหลายตระกูล ทรงนำตราช้างเผือกมาสถาปนา เป็นเครื่องราชอิสริยาภรณ์อีกตระกูลหนึ่ง พระราชทานนามว่า "เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือก" มีลำดับทั้งหมด ๘ ชั้น เมื่อ พ.ศ. ๒๔๓๒
เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือก :๒. ประถมาภรณ์ช้างเผือก
เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือก :๒. ประถมาภรณ์ช้างเผือก
ถึงแม้ในปัจจุบันนี้ ความเชื่อถือเรื่องความสำคัญของช้างเผือก จะไม่มากเหมือนสมัยโบราณ เพราะช้างบางเชือกมิได้มีสีขาว แต่อาจมีสีบัวโรย สีใบตองแห้งสีทองแดง ฯลฯ ทั้งนี้เพราะช้างเหล่านี้มีลักษณะสำคัญบางอย่าง ซึ่งเข้าข่ายเป็นช้างสำคัญดังมีรายละเอียดในตอนต่อไป
คนไทยได้รับคติความนับถือช้างเผือกมาจากอินเดีย โดยผ่ายทางการศึกษาวัฒนธรรม ประเพณี วรรณคดี และศาสนา

อย่างไรก็ตามความรู้เรื่องช้างเผือก และประเพณีเกี่ยวกับการยกย่อง และเลี้ยงดูช้างเผือก โดยได้รับการดูแลอย่างดี ในฐานะเป็นช้างของพระมหากษัตริย์ ก็เป็นความรู้ที่สมควรศึกษา

ภาพจิตรกรรมฝาผนังเกี่ยวกับช้างเผือกที่วัดสุทัศน์เทพวราราม
ภาพจิตรกรรมฝาผนังเกี่ยวกับช้างเผือกที่วัดสุทัศน์เทพวราราม
ถ้าจะพิจารณาถึงความละเอียดถี่ถ้วนของตำราว่าด้วย ช้างเผือก ช้างสำคัญ และช้างเนียมแล้ว น่าจะเป็นวิธีการสงวนพันธุ์ช้าง ที่มีลักษณะพิเศษหาได้ยาก ไว้เป็นสมบัติของบ้านเมืองสืบไป อีกประการหนึ่ง นอกเหนือไปจากความเชื่อถือว่า ช้างเผือกเป็นสิริมงคลต่อพระมหากษัตริย์ และประชาชนพลเมืองของประเทศนั้นๆ
หัวข้อก่อนหน้าหัวข้อถัดไป