เทเล็กซ์ คืออะไร
กิจกรรมโทรเลขในประเทศไทยเริ่มมีเมื่อใด
การใช้เครื่องโทรพิมพ์
บริการเทเล็กซ์เปิดให้บริการเมื่อใด
เทเล็กซ์ คืออะไร

[ ขยายดูภาพใหญ่ ]
เนื่องจากการใช้เครื่องโทรพิมพ์ให้ความสะดวกรวดเร็วยิ่งกว่ารับส่งโทรเลขแบบมอร์ส และใครๆ ก็ใช้ได้ ไม่จำต้องฝึกหัดเรียนรู้รหัสสัญญาณ จึงมีการใช้เครื่องโทรพิมพ์มากขึ้น สำนักข่าว และบริษัทการค้าใหญ่ๆ ก็นิยมเช่า สายโทรเลขพิเศษ (เป็นสายต่อตรงระหว่างต้นทางกับปลายทางไม่ผ่านที่ทำการโทรเลขใดๆ) เพื่อส่งข่าวสารด้วยเครื่องโทรพิมพ์ ระหว่างสำนักงานใหญ่กับสำนักงานสาขา สำหรับกิจการของตนโดยเฉพาะ แต่โดยที่สำนักงาน หรือบริษัทเหล่านั้นไม่อาจส่งข่าวสารติดต่อกับบริษัทอื่นๆ ที่ไม่มีสายตรงเชื่อมโยงไปถึง จึงได้มีการจัดตั้งชุมสายโทรพิมพ์ขึ้น เพื่อทำหน้าที่ต่อสายให้เครื่องโทรพิมพ์ของบริษัทหนึ่ง ทำงานติดต่อกับเครื่องโทรพิมพ์ของบริษัทหนึ่ง ทำงานติดต่อกับเครื่องโทรพิมพ์ของบริษัทอื่นๆ ได้ ทำนองเดียวกับชุมสายโทรศัพท์

ชุมสายโทรพิมพ์มี ๒ แบบ แบบหนึ่งใช้พนักงานเป็นผู้ต่อสายให้ คือเมื่อบริษัทหนึ่งแจ้ง (เป็นตัวหนังสือ) มาทางเครื่องโทรศัพท์ ว่าต้องการจะทำงานติดต่อกับอีกบริษัทหนึ่งพนักงานประจำชุมสายโทรพิมพ์ก็จะต่อสายให้ถึงกัน เครื่องโทรพิมพ์ของบริษัททั้งสองก็ทำงานติดต่อกันได้ เมื่อเสร็จงานแล้ว และมีรหัสแจ้งมาว่า เลิกการติดต่อกันแล้ว พนักงานประจำชุมสามโทรพิมพ์ก็จะปลดสายออก ส่วนอีกแบบหนึ่งเป็นแบบอัตโนมัติ ไม่ต้องให้พนักงาน ต่อสายให้ แต่จัดให้เครื่องโทรพิมพ์ในข่ายชุมสายแต่ละเครื่อง มีหมายเลขประจำตัวเครื่อง (ทำนองเดียวกับหมายเลขโทรศัพท์ตามบ้าน) เช่น บริษัท ก. ประสงค์ติดต่อส่งข่าวสารให้บริษัท ข. ซึ่งใช้เครื่องโทรพิมพ์หมาย เลข ๔๕๑๐ บริษัท ก. ก็หมุนเลข ๔-๕-๑-๐ อันเป็นหมายเลขประจำเครื่องโทรพิมพ์ของบริษัท ข. (ทำนองเดียวกับการหมุนหมายเลขโทรศัพท์ เพื่อพูดติดต่อกัน) แล้วเครื่องโทรพิมพ์ของบริษัท ข. ก็จะทำงานรับข้อความข่าวสาร ที่เครื่องโทรพิมพ์ของบริษัท ก. ส่งมา และส่งข้อความโต้ตอบกันได้ด้วย เมื่อหมดเรื่องราวที่จะรับส่งกันแล้ว จะมีการส่งสัญญาณโทรพิมพ์ว่า "เลิกกัน" เครื่องชุมสายโทรพิมพ์ก็จะปลดสายออกเอง (เช่นเดียวกับเมื่อวางหูโทรศัพท์ เมื่อเวลาเลิกพูด)

วิธีการติดต่อส่งข่าวสารทางโทรพิมพ์ ผ่านชุมสายโทรพิมพ์ แบบนี้เรียกว่า "เทเล็กซ์" (telex ย่อมาจากคำ teleprinter exchange ซึ่งแปลว่า "ชุมสายเครื่องโทรพิมพ์" ส่วนในสหรัฐอเมริกาเรียกว่า TWX ย่อมาจากคำ teletypewriter exchange)

เครื่องโทรพิมพ์สำหรับใช้ในบริการเทเล็กซ์ แตกต่างกับเครื่องโทรพิมพ์ธรรมดา ตรงที่มีอุปกรณ์เพิ่มเติมเป็นแป้นหมายเลข ใช้หมุนหมายเลขเรียกเครื่องโทรพิมพ์สำหรับบริการเทเล็กซ์เครี่องอื่นๆ ทั้งภายในประเทศและ ต่างประเทศได้ทั่วโลก เมื่อมีเครื่องโทรพิมพ์สำหรับบริการโทรพิมพ์สำหรับเทเล็กซ์จากที่อื่น เรียกหมายเลขเครื่องโทรพิมพ์ใด เครื่องโทรพิมพ์หมายเลขที่ถูกเรียกนี้จะทำงานติดต่อด้วยทันที โดยไม่ต้องใช้คนหรือพนักงานโทร พิมพ์คอยเฝ้าคอยเฝ้าดูอยู่ตลอดเวลา แล้วเจ้าหน้าที่ประจำเครื่องโทรพิมพ์จึงมารับงานต่อไป ส่วนเครื่องโทรพิมพ์ธรรมดาไม่มีอุปกรณ์แป้นหมายเลข แลจะทำงานกับเครื่องโทรพิมพ์ธรรมดาด้วยกันเฉพาะเครื่องที่มีสายเชื่อมโยงถึงกัน อยู่ก่อนแล้วเท่านั้น

บริการเทเล็กซ์เริ่มมีเป็นครั้งแรกในโลก พ.ศ. ๒๔๗๔ ในสหรัฐอเมริกา
กิจกรรมโทรเลขในประเทศไทยเริ่มมีเมื่อใด


[ ขยายดูภาพใหญ่ ]

เมื่อวันที่ ๕ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๑๒ รัฐบาลสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕ ได้อนุมัติให้ชาวอังกฤษ ๒ นาย จัดตั้งบริษัทก่อสร้างและบำรุงรักษาทางโทรเลขภายในราชอาณาจักรตามคำเสนอขอ แต่การดำเนินงานของบุคคลทั้งสองล้มเหลว

ดังนั้น ในปี พ.ศ. ๒๔๑๘ รัฐบาลไทยจึงได้ดำเนินการเอง โดยมอบหมายให้กรมกลาโหม สร้างทางสายโทรเลขสายแรก จากกรุงเทพฯ ไปปากน้ำ (จังหวัดสมุทรปราการ) และวางสายเคเบิลโทรเลขใต้น้ำต่อออกไปถึงกระโจมไฟ นอกสันดอนปากแม่น้ำเจ้าพระยา รวมระยะทางยาว ๔๕ กิโลเมตรเพื่อทางราชการใช้ส่งข่าวเกี่ยวกับการผ่านเข้าออกของเรือกลไฟ พ.ศ. ๒๔๒๑ กรมกลาโหมได้สร้างทางสายโทรเลขสายที่สอง จากกรุงเทพฯถึงพระราชวัง บางปะอิน และภายหลังได้ขยายทางสายออกไปถึงกรุงเก่า (จังหวัดพระนครศรีอยุธยา)เพื่อใช้ประโยชน์ในทางราชการเช่นกัน

ในปี พ.ศ. ๒๔๒๖ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งกรมโทรเลขขึ้นรับช่วงงานโทรเลขจากกรมกลมโหมมาทำต่อไป ได้เริ่มสร้างทางสายใช้ลวดเหล็กอาบสังกะสีเป็นสายแรกจากกรุงเทพฯ ผ่านปราจีนบุรี กบินทร์บุรี อรัญประเทศ ศรีโสภณ ไปถึงคลองกำปงปลัก ในจังหวัดพระตะบอง (สมัยนั้นยังเป็นของไทย) และเชื่อมต่อกับสายโทรเลขอินโดจีนไปถึงเมืองไซ่ง่อน เป็นสายโทรเลขสายแรกที่ติดต่อกับต่างประเทศ ได้เปิดให้สาธารณะใช้เป็นครั้งแรก เมื่อวันที่ ๒๖ กรกฎาคม ๒๔๒๖ ในปีเดียวกันนั้นก็ได้มีประกาศเป็นทางการให้สาธารณชนทั่วไปใช้โทรเลขสาย กรุงเทพฯ-สมุทรปราการ และกรุงเทพฯ-อยุธยา ได้ด้วย

พ.ศ. ๒๔๔๐ กรมโทรเลขได้สร้างทางสายจากกรุงเทพฯ ไปแม่สอด จังหวัดตาก ไปต่อกับทางสายโทรเลขของอังกฤษไปเมืองมะละแหม่ง และย่างกุ้ง

ทางภาคใต้ ได้สร้างทางสายโทรเลขจากกรุงเทพฯ ผ่าน เพชรบุรี ชุมพร ทุ่งสง ไปหาดใหญ่ และสงขลา ต่อมาในปี พ.ศ. ๒๔๔๑ ได้สร้างทางสายต่อจากสงขลาออกไปถึงไทรบุรี (เดิมเป็นของเมืองไทย ปัจจุบันเป็นรัฐเคดาห์ ประเทศมาเลเซีย) และกัวลามุดา เชื่อมต่อกับสายโทรเลขของอังกฤษ ไปปีนังและสิงคโปร์
การใช้เครื่องโทรพิมพ์


[ ขยายดูภาพใหญ่ ]

ได้มีการใช้เครื่องโทรพิมพ์ เป็นครั้งแรกในประเทศไทยราวปี พ.ศ. ๒๔๗๔ เป็นเครื่องโทรพิมพ์ภาษาอังกฤษ ระบบ ๕ ยูนิต (คือ ปรุแถบ ๕ รูเป็น อย่างมาก) ใช้ทำงานรับส่งโทรเลขระหว่างที่ทำการโทรเลขกลาง บางรักกับโฮเต็ลพญาไท) ปัจจุบันเป็นโรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้า) ในกรุงเทพมหานคร

ในปี พ.ศ. ๒๔๙๖ ดร. สมาน บุญยรัตพันธุ์ ค้นคิดประดิษฐ์เครื่องโทรพิมพ์ภาษาไทยได้สำเร็จ ต่อมาได้ประดิษฐ์เพิ่มเติม ในเครื่องโทรพิมพ์ทำงานได้ทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษในเครื่องเดียวกัน เครื่องโทรพิมพ์แบบนี้ มีชื่อเรียกว่า "เครื่องโทรพิมพ์ไทยแบบ เอส พี (S.P.)" พิมพ์ได้ทั้งอักษรไทยและอักษรโรมัน ใช้ระบบ ๖ ยูนิต

กรมไปรษณีย์โทรเลข ได้รับรองเครื่องโทรพิมพ์ไทยแบบ เอส.พี. เมื่อปี พ.ศ. ๒๔๙๘ ได้สั่งซื้อเครื่องโทรพิมพ์ไทยจากบริษัทในประเทศญี่ปุ่น เข้ามาใช้งานรับส่งโทรเลขเป็นรุ่นแรก ระหว่างกรุงเทพฯ กับนครสวรรค์ กรุงเทพฯ กับอุตรดิตถ์และอุตรดิตถ์กับเชียงใหม่ เมื่อวันที่ ๑ เมษายน พ.ศ. ๒๕๐๐ และกรมไปรษณีย์โทรเลขถือว่า การรับส่งโทรเลขด้วยเครื่องโทรพิมพ์ระบบนี้ เป็นมาตรฐานของการโทรเลขในประเทศไทยต่อไปด้วย
บริการเทเล็กซ์เปิดให้บริการเมื่อใด


[ ขยายดูภาพใหญ่ ]

กรมไปรษณีย์โทรเลข ได้เปิดให้ใช้บริการเทเล็กซ์เป็นครั้งแรก เมื่อวันที่ ๑ เมษายน พ.ศ. ๒๕๐๖ เป็นบริการเทเล็กซ์ระหว่างประเทศ ติดต่อตรงกับประเทศญี่ปุ่นด้วยคลื่นวิทยุความถี่สูง และผ่านประเทศญี่ปุ่นไปยังประเทศ อื่น ๆ ได้อีก ๑๒ ประเทศ คือ จีนคณะชาติ (ไทเป) แคนนาดา สหรัฐอเมริกา เปรู อาร์เจนตินา ออสเตรเลีย อังกฤษ เยอรมันตะวันตก เบลเยี่ยม เนเธอร์แลนด์ และสวิส เครื่องโทรพิมพ์แต่ละเครื่องจะป้อนสัญญาณเข้าเครื่องแบ่ง ช่องสัญญาณ และเครื่องแก้คำผิดโดยอัตโนมัติ ก่อนที่จะไปเข้าเครื่องส่งวิทยุระบบนี้ต้องใช้พนักงานเป็นผู้ต่อสายให้ (manual)

ในวันที่ ๖ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๐๖ กรมไปรษณีย์โทรเลขได้เปิดให้ใช้บริการเทเล็กซ์ ภายในเขตกรุงเทพมหานครเพื่อให้ผู้เช่าสามารถติดต่อส่งข่าวสารกับผู้เช่าเครื่องโทรพิมพ์อื่นๆ ที่อยู่ในข่ายชุมสายเทเล็กซ์เดียวกันได้เอง ต่อ มาได้เปิดชุมสายเทเล็กซ์ในต่างจังหวัด คือที่ หาดใหญ่ (จังหวัดสงขลา ลำปาง และนครราชสีมา กับได้เปิดชุมสายเทเล็กซ์สาขาขึ้นที่นครสวรรค์ เชียงใหม่ และสระบุรีอีกด้วย ผู้เช่าใช้เครื่องเทเล็กซ์ทุกข่ายสายเทเล็กซ์ ทั้งใน กรุงเทพมหานครและต่างจังหวัด สามารถติดต่อส่งข่าวสารไปได้ทั้งภายในประเทศและไปต่างประเทศ